Zapiski Historyka #1: Początki piłki nożnej w Chinach

Ruszamy z kolejnym cyklem na stronie Piłkarskiego Państwa Środka. Tak jak w przypadku Piłkarskiego Marco Polo, tutaj nazwa również nie jest przypadkowa. Zapiski Historyka (史记) to tytuł dzieła najsłynniejszego chińskiego kronikarza żyjącego na przełomie II i I wieku p.n.e. Działał on na dworze władców z dynastii Han i opisał dzieje Chin począwszy od panowania legendarnego Żółtego Cesarza. Ponad 2000 lat po Sima Qianie nam też przyszło pisać historię Chin, ale tę piłkarską. Dziś przeniesiemy się w czasie do samych początków futbolu na terenie Państwa Środka. Pierwsze mecze były tam rozgrywane już w latach 60. XIX wieku.

Piłka nożna trafiła do Chin, podobnie jak w przypadku innych zakątków świata, dzięki Brytyjczykom. Wpływy kolonialnego mocarstwa były mocno widoczne przede wszystkich w miastach portowych Państwa Środka, które zostały udostępnione zachodnim kupcom m.in. na mocy Traktatu Nankińskiego. I tak w takich miastach jak Hong Kong, Szanghaj, Tiencin, Nankin czy Kanton futbol został zaprezentowany miejscowej ludności za sprawą brytyjskich żołnierzy, policjantów czy kupców. Chińskie źródła podają, że pierwsze mecze na terenie koncesji międzynarodowej w Szanghaju odbywały się już w latach 60. XIX wieku, a w 1867 roku miał tam powstać pierwszy klub piłkarski Yang Qiang. Kilka lat wcześnie pod taką nazwą była znana cesarska armia złożona z Chińczyków, których trenowali m.in. Brytyjczycy. Prawdopodobnie to oni zaczęli piłkarską historię na terenie Chin. Z czasem futbolowego bakcyla złapali także miejscowi.

Chińscy żołnierze z armii Yang Qiang, których szkoleniem i dowodzeniem zajmowali się m.in. Brytyjczycy. To militarna grupa stała się podstawą do rozwoju profesjonalnej armii w Chinach dynastii Qing

Ważną rolę dla zainteresowania Chińczyków piłką nożną odegrały szkoły i uniwersytety prowadzone przez zachodnich kolonizatorów. W 1896 roku powstała Publiczna Szkoła Nanyang, poprzedniczka istniejącego do dziś prestiżowego Szanghajskiego Uniwersytetu Jiaotong. Założeniami uczelni była nauka języka chińskiego i angielskiego oraz propagowanie sportu wśród uczniów. Niedługo potem założono reprezentującą ją drużynę piłkarską o nazwie Nanyang College. Jej największym rywalem był powstały w 1902 roku zespół 大辫子, co po polsku oznacza “Długie Warkocze”. Nazwa nawiązuje do charakterystycznej fryzury noszonej przez chińskich mężczyzn w tamtym czasie, symbol poddaństwa Chińczyków Han wobec mandżurskiej dynastii Qing. Jego zawodnikami byli studenci uczący się w St. John’s University.

Dyrektorem szkoły Nanyang był w tym czasie niejaki Tang Wengzhi, dla którego piłka nożna stała się ważnym elementem roku szkolnego. Każdy mecz z drużyną z St. John’s University był ważnym wydarzeniem, a uczniowie otrzymywali wolne od zajęć by móc przyjść na boisko i kibicować swoim kolegom. Dyrektor Tang organizował transport oraz doping, na który składały się gongi i bębny. Na mecze przyjeżdżali także rodzice i mieszkańcy okolicznych osiedli, a nawet innych miast. Praktycznie wszyscy zawodnicy nosili wówczas warkocze, dlatego często dochodziło do pociągnięć za włosy, przez co fryzury rozpadały się.

Drużyna reprezentująca Beijing Normal University, 1910 rok. Chłopcy mają na głowach charakterystyczne fryzury z warkoczami queue

Po upadku cesarstwa w 1911 roku piłka nożna stała się ważnym sportem w Szanghaju, a samo miasto stało się największym ośrodkiem futbolowym w kraju. W 1913 roku do życia powołano pierwszą lokalną ligę, którą zarządzała Federacja Sportowa Uniwersytetów Wschodnich Chin. Na początku liczyła sześć drużyn: Nanyang College, St. John’s University, Zhijiang University, Huijian University, Soochow University i Jinling University.

Chińczycy grający w piłkę od okiem Brytyjczyka

W 1910 roku, a więc bezpośrednio przed rewolucją Xinhai, w Nankinie zorganizowano I Igrzyska Narodowe. W turnieju piłkarskim wzięły udział trzy zespoły, reprezentujące Południe (Hong Kong), Wschód (Szanghaj) i Północ (Pekin). Zespół z Szanghaju był złożony z zawodników Nanyang College i St. John’s University, przedstawicielem Hong Kongu był zespół South China AA, a dla Pekinu grali piłkarze z Beijing Normal University. Ostatecznie mistrzem zostało Południe, które w finale pokonało Wschód 1:0.

UK Weihai (Page 6) - Line.17QQ.com

Mecz piłkarski w Szanghaju w drugiej dekadzie XX wieku

Po raz pierwszy zebrano grupę piłkarzy do reprezentowania Chin w 1913 roku dzięki inicjatywie Filipińskiego Związku Sportowego, który zorganizował I Igrzyska Dalekowschodnie, będące prekursorem Igrzysk Azjatyckich. Wówczas zaszczyt reprezentowania Państwa Środka przypadł hongkońskiej drużynie South China AA, zwycięzcy I Igrzysk Narodowych. Choć przegrała ona z Filipinami 1:3, 4 lutego 1913 roku rozpoczęła ponad 100-letnią historię reprezentacji Chin w piłkę nożną. Na usprawiedliwienie Chińczyków trzeba wspomnieć o tym, że w drużynie z Filipin zagrali także Amerykanie, Hiszpanie i Hiszpanie, czym złamano regulamin turnieju. Mimo to Filipiny są uznawane za zwycięzców I Igrzysk Dalekowschodnich. Przed powrotem do kraju zawodnicy South China AA rozegrali jeszcze jedno spotkanie, tym razem z drużyną Bohemian Manila, w którym również polegli 1:3.

Reprezentacja Chin w drugiej dekadzie XX wieku

Od 1913 do 1934 roku odbyło się łącznie 10 Igrzysk Dalekowschodnich. Nie licząc pierwszej edycji, w której Filipińczycy złamali regulamin wystawiając nieuprawnionych zawodników, Chiny wygrały wszystkie pozostałe turnieje, stając się lokalnym hegemonem. Sześciokrotnie w finale pokonywali Filipińczyków (w 1917 roku opuścili oni boisko przy wyniku 4:0 dla Chińczyków), dwukrotnie Japończyków i raz Holenderskie Indie Wschodnie. W latach 20. złota drużyna Państwa Środka obrodziła w gwiazdy, z legendarnym Lee Wai Tongiem (jego biografię opisałem na stronie Azjagola.com) na czele. W 1936 roku jako pierwszy azjatycki kraj (razem z Japonią) zadebiutowała na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie. O tym jak wyglądały trudne przygotowania do turnieju i zbieranie pieniędzy na bilety opowiem już w kolejnej części cyklu Zapiski Historyka.