Przemoc, władza i opium – historia szanghajskiego Zielonego Gangu cz. I

Piłka nożna to nie jedyny obszar naszych “chińskich” zainteresowań. Państwo Środka ma do zaoferowania wiele fascynujących historii, które są bardzo mało znane ludziom z Zachodu. Dziś przeniesiemy się do azjatyckiej stolicy przestępczości lat 20. XX wieku – Szanghaju. To tam działał Zielony Gang (Qing Bang), którego macki były obecne w każdym obszarze życia miasta, a jego przedstawiciele mieli wpływy we wszystkich najważniejszych radach miejskich i zakładowych. Historię tego gangu zgłębiałem przez kilka miesięcy podczas pisania pracy licencjackiej na sinologii. W pierwszej części naszego artykułu dowiecie się m.in. o strukturach tej przestępczej organizacji, rytuałach wejścia i strategii wykorzystywania podziału Szanghaju na różne strefy wpływów.

Zielony Gang to jedna z wielu organizacji przestępczych, które istniały w Chinach w XX w. Terytorium, na którym prowadził swoją nielegalną działalność na największą skalę, był Szanghaj – półkolonialne, podzielone na 3 strefy miasto, jeden z najważniejszych portów Azji Wschodniej, miejsce wielu kluczowych dla państwa wydarzeń politycznych, strategiczny cel ataku wojsk japońskich. Dzięki umiejętności wykorzystania wymienionych charakterystyk Szanghaju przez najważniejszych liderów Zielonego Gangu, organizacja ta stworzyła w mieście przestępcze imperium, które kontrolowało nielegalny handel opium, domy publiczne, kasyna. Posiadała tak duże wpływy, że jej członkowie obejmowali stanowiska w wielu ważnych instytucjach, stowarzyszeniach, związkach zawodowych i służbach porządku publicznego. Przedstawiciele władzy Francuskiej Koncesji i Strefy Międzynarodowej w mieście, a także ugrupowania polityczne musiały liczyć się z bossami gangu, których pozycja i kontakty mogły z jednej strony pokrzyżować plany, a z drugiej ułatwić ich realizację. Wiele ważnych osobistości w Szanghaju uważało organizację za użyteczną, przydatną w osiągnięciu określonych celów, dlatego często podejmowały z nią współpracę. Jeden z jej liderów, Du Yuesheng
(杜月笙, 1887-1951), stał się jedną z najbardziej wpływowych osób w mieście, jego pozycja pozwalała mu w dużym stopniu wpływać na funkcjonowanie miasta.

Du Yuesheng was able to get to the beach, and the protégés underneath were  indispensable, who among them were? | DayDayNews
Du Yuesheng, najważniejsza postać Zielonego Gangu. Jego postać zostanie opisana dokładnie w drugiej części

Tajemnicze początki

Większość historyków uważa, że Zielony Gang wywodzi z jednej z gałęzi Sekty Patriarchy Luo  (羅教, Luojiao). Gałąź tej organizacji religijnej miała zrzeszać przede wszystkim wodnych przewoźników na Wielkim Kanale na rzece Jangcy w XVIII w. Z kolei David E. Kelley, który zajmował się tematem grup zrzeszających przewoźników na Jangcy, sugeruje, że początków Zielonego Gangu powinno się doszukiwać w połowie XIX w., ponieważ wtedy dopiero nazwa tej organizacji zaczęła pojawiać się w oficjalnych zapisach. Sama sekta została założona na początku XVI w. przez Luo Qinga (羅清, 1443-1527) mieście Jimo w prowincji Shandong. Początkowo świątynie tej organizacji w regionie Subei w prowincji Jiangsu miały służyć jako miejsca edukacji dla misjonarzy, jednak z czasem stały się miejscami schronienia i pomocy dla rzecznych przewoźników zboża na Wielkim Kanale. Rozwój sekty był tak znaczny, że cesarz Qianlong (乾隆, 1711-1799) w 1768 r. zdecydował się ją zdelegalizować i nakazał zniszczyć jej świątynie. Ponieważ żeglarze stracili przybrzeżne punkty, w których mogli kontynuować działalność organizacji, przenieśli ją na swoje łodzie, tworząc tzw. „unoszące się świątynie”. Sekta zaczęła tracić swoją religijną tożsamość i przeszła transformację, stając się tajnym stowarzyszeniem.

Duży wpływ na rozpoczęcie przestępczej działalności przewoźników miały dwa wydarzenia, które zbiegły się ze sobą w czasie. Pierwszym z nich było Powstanie Tajpingów, którzy okupowali Nankin od 1853 r. W jego wyniku transport zboża z Zhejiangu Wielkim Kanałem uległ drastycznemu załamaniu. Drugim wydarzeniem była zmiana biegu Żółtej Rzeki w 1855 r. Skutkiem tego było znaczne zwiększenie roli transportu zboża drogą morską kosztem drogi rzecznej. Obydwa wydarzenia doprowadziły do kryzysu, przez który od 40 tysięcy do 50 tysięcy rzecznych przewoźników straciło swoje źródło zarobku. Część z nich przyłączyło do Tajpingów w Jiangnanie oraz Powstania Nian, jednak zdecydowana większość dołączyła do przemytników soli, szczególnie w regionie Huai w Subei. Ponieważ sól podlegała oficjalnemu państwowemu monopolowi a jej ceny były wysokie, działalność przestępcza szybko się rozwijała. Wtedy to powstało tzw. Anqing Daoyou. Początkowo byli przewoźnicy zboża oraz przemytnicy soli tworzyli luźno współpracującą grupę reprezentującą różne cele, jednak w latach dziewięćdziesiątych XIX w. stworzyli zintegrowaną organizację. Głównym terytorium działalności Anqing Daoyou na początku lat sześćdziesiątych XIX w. było Liang Huai w Subei, które w tamtym czasie było jednym z dwunastu regionów stworzonych przez rząd do kontrolowania monopolu soli. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX w. grupa rozszerzyła swoje wpływy na porty w dolnym biegu Jangcy, szczególnie w okolicach Yangzhou. Pod koniec stulecia to właśnie ten region był najważniejszym miejscem działalności przemytniczej Anqing Daoyou (Ligi Anqing). To właśnie z tej organizacji w kolejnych dziesięcioleciach wyewoluował Zielony Gang.

Taiping Rebellion | Causes, Effects, & Facts | Britannica
Hong Xiuquan, przywódca Powstania Taipingów. Uznawał się za młodszego brata Jezusa

Przedmiotem sporów badaczy jest także geneza nazwy Zielonego Gangu oraz Anqing Daoyou. Niektórzy historycy uważają, że znak 清 w 安清道友 pochodzi od nazwy pierwszej z 24 grup pokoleniowych tworzących struktury Zielonego Gangu, która była zapisywana tym samym znakiem. Z kolei inni sugerują, że 安清 jest pochodzenia buddyjskiego, co może sugerować jej pochodzenie od Sekty Patriarchy Luo. Kolejna grupa badaczy uważa, że termin 安清 pochodzi od nazw 安東(Andong) i 清河 (Qinghe) tj. regionów, w których działała organizacja Anqing Daoyou. Nie jest pewne, czy nazwa Zielonego Gangu (青幫) ewoluowała z Anqing Daoyou (安清道友). Jedna z hipotez głosi, że 青 („zielony”) jest homofonem 清 („czysty”) i zostało błędnie przepisane. Według innej wersji nazwa Zielonego Gangu pochodzi od potocznego określenia przemytników soli w Subei, czyli 青皮 (Qingpi, „zielonoskórzy”).

Rodziny, kaznodzieje i rytuały

Jednym z najważniejszych czynników była hierarchiczność. Zielony Gang składał się z 24 grup ( lub „rodzin” – 家, jia) , z których każda miała swoją odrębną nazwę zapisywaną jednym chińskim znakiem oraz rangę w systemie organizacji. Każdy nowo przyjęty gangster otrzymywał jednocześnie członkostwo w jednej z grup, w zależności od wpływów i statusu. Przynależność do konkretnych „rodzin” była ważna, zdecydowana większość liderów wywodziło się z dwóch grup: „Tong” i „Da”. Jedynym z prominentnych przywódców, który nie wywodził się z grupy o wysokim statusie w gangu, był Du Yuesheng. Najważniejsza postać opisywanej w tym tekście organizacji przestępczej był członkiem mniej znaczącej grupy „Wu” . Z kolei drugi z bardzo ważnych przedstawicieli gangu, Huang Jinrong (黃金榮, 1869-1953), oficjalnie wstąpił do niej dopiero w 1923 r. i nie miał przydzielonej „rodziny”. Nie przeszkodziło mu to jednak w odgrywaniu bardzo ważnej roli w strukturach Qing Bang. Nowy członek gangu nie mógł znaleźć się w wyższej grupie niż jego mistrz. Najważniejszymi „rodzinami” były odpowiednio „Da”, „Tong”, „Wu” (jej znaczenie wzrosło za sprawą Du Yueshenga) oraz „Yue”. Najczęściej uczniami przedstawicieli „Da” byli przedstawiciele „Tong”, z kolei „Wu” byli uczniami „Tong”.

Huang Jinrong | Virtual Shanghai
Huang Jinrong, drugi z Wielkiej Trójki przywódców Zielonego Gangu

Każdy z kandydatów na członka Zielonego Gangu powinien mieć co najmniej 3 nauczycieli, którzy wywodzili się z ważniejszych grup hierarchicznych: „doradcę”, „mistrza nauk” i „kaznodzieję”. „Doradca” miał za zadanie wprowadzić kandydata do organizacji, nauczyć podstawowych zasad jej funkcjonowania, a następnie przekierować do „mistrza nauk”. Był on najważniejszym nauczycielem, który miał wyszkolić zatwierdzonego przez „doradcę” kandydata. Podczas szkolenia przyszły gangster miał zapoznać się z podręcznikami, w których opisana była historia oraz przywódcy organizacji, nauczyć się tajnego języka oraz zapamiętać „10 Wielkich Praw i 10 Zakazów”. „Kaznodzieja” przygotowywał go do rytuałów wstąpienia do gangu. Według podręczników organizacji, nauczyciele nie mogli wywodzić się z tych samych grup hierarchicznych . Miało to zapewnić większą solidarność i współpracę między różnymi „rodzinami”.

Część historyków uważa, że początkowo „rodzin” było 20, a 4 wcześniej wymienione, najważniejsze grupy hierarchiczne Zielonego Gangu, powstały dopiero na początku XX w. Huang Jinrong, jedna z najważniejszych osób w przestępczym świecie w Szanghaju, nie miał przypisanej „rodziny”, a mimo to jego władza w organizacji była większa niż przedstawicieli grupy „Tong”. Także Du Yuesheng, jedyny lider wywodzący się z grupy „Da”, osiągnął największą pozycję w gangu. Może to sugerować, że hierarchiczność w Qing Bang mogła zyskać na znaczeniu dopiero w latach dwudziestych i trzydziestych XX w. Dlatego zawarte w podręcznikach informacje są trudne do zweryfikowania, być może część z nich jest tylko tradycyjnymi przekazami lub legendami o początkach organizacji.

Rytuał wstąpienia do struktur Zielonego Gangu był przeprowadzany na wzór buddyjski. Odbywało się to najczęściej w lokalnej świątyni. Kandydat na członka organizacji zakładał specjalną szatę. Mistrz, do którego zgłosił się ubiegający się o przyjęcie do gangu, otrzymywał od niego formularz (baishitie), w którym ten miał przedstawić między innymi informację o swojej rodzinie, sięgającą przynamniej trzech pokoleń, swój wiek, miejsce urodzenia oraz zawód. Następnie w asyście innych 6 mistrzów przewodził ceremonii. Kandydat musiał wypowiedzieć słowa przysięgi, napić się specjalnie przygotowanej wody, która była symbolem oczyszczenia i nowych narodzin. Mistrz zadawał wtedy pytania o wierność organizacji, akceptację możliwych kar za niesubordynację itp. Następnie już nowo przyjęty członek gangu otrzymywał certyfikat, za który musiał zapłacić 10-12 yuanów mistrzowi. Ceremonię kończyła najczęściej uroczysta kolacja.

上海"三大亨":左起:黄金荣,张啸林,杜月笙
Wielka Trójka Zielonego Gangu: Huang Jinrong, Zhang Xiaolin, Du Yuesheng

Stolica przestępczości

Na przełomie XIX i XX w. Szanghaj stał się głównym centrum aktywności przestępczej Zielonego Gangu. Miasto, będące jednym z najważniejszych portów, Azji było bardzo dobrym miejscem do rozwoju świata kryminalnego. Korzystnym aspektem, dzięki któremu nielegalne organizacje miały możliwość dość swobodnej działalności był podział metropolii na zagraniczne strefy wpływów. W wyniku wojen opiumowych oraz jej następstw, przede wszystkim traktatu nankińskiego  i innych umów, Chiny musiały min. udostępnić imperiom kolonialnym swoje porty. Jednym z nich był Szanghaj. W mieście powstały specjalne strefy państw, w których mógł być rozwijany handel bez nadzoru Chińczyków. Początkowo krajów posiadających swoje terytoria w mieście było 18: Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Francja, Japonia, Włochy, Norwegia, Szwecja, Niemcy, Dania, Holandia, Hiszpania, Portugalia, Peru, Meksyk, Szwajcaria, Belgia, Rosja i Austro-Węgry. Po I wojnie światowej swoje prawa straciły Niemcy oraz Austro-Węgry, Rosja wycofała się z miasta, a w 1927 r. Chiny odebrały przywileje Belgom. Wyjątkowym przypadkiem była dzielnica Francji. W 1849 r. powstała Francuska Koncesja, którą proklamował Konsul Charles de Montigny. Początkowo zajmowała obszar 66 ha, co było 1/3 wielkości odpowiadającej jej strefy brytyjskiej. Powierzchnia Koncesji systematycznie zwiększała się, w 1914 r. osiągając czternastokrotność pierwotnych rozmiarów. Strefa zarządzana była przez Konsula Generalnego Francji w Szanghaju. Za bezpieczeństwo odpowiadała Policja Koncesji Francuskiej, sprawy dotyczące obywateli Francji rozpatrywał Francuski Sąd Koncesyjny, zaś sprawy Chińczyków Międzynarodowy Sąd na Francuską Koncesję. Głównym sędzią był Chińczyk, a asystować mieli mu Francuzi.

Mapa Szanghaju z 1931 r. Na zachodzie Francuska Koncesja, na północy Strefa Międzynarodowa, a chińska dzielnica o charakterystycznym, okrągłym kształcie znajduje się na środku mapy. Kolory odpowiadają rodzajowi zabudowań na danym terenie: czerwony – siedziby władz, banki i biura; szary – przestrzeń portowa; pomarańczowy – przestrzeń przemysłowa; żółty – budynki mieszkalne i handlowe; brązowy – budynki mieszkalne i okazjonalnie handlowe (źródło: B. Lai i K. Tse, Mapping Urban Infrastructure-Shanghai’s New Concessions)

Pozostałe państwa, chcąc wspólnie dbać o swoje interesy, utworzyły w 1854 r. Szanghajską Radę Miejską. Z inicjatywy 9 lat później brytyjsko-amerykańskiej połączono terytoria i utworzono Strefę Międzynarodową. Pomimo udziału innych narodów w strefie, największą rolę odgrywali w niej Brytyjczycy. Powołano Szanghajską Policję Miejską, mającą odpowiadać za bezpieczeństwo w strefie. W 1936 r. na 4739 policjantów 3466 było Chińczykami, 457 „obcokrajowcami” (głównie Brytyjczycy), 558 Sikhami i 258 Japończykami.  Oprócz policji utworzono także jednostki wojskowe: Szanghajskie Siły Ochotnicze oraz Szanghajskie Siły Obrony, dodatkowo w mieście stacjonował oddział amerykańskiej marynarki wojennej.

Przestępczy boom

XIX i XX wiek był czasem gwałtownego wzrostu liczby ludności Szanghaju. W 1800 r. mieszkało tam około 200 tysięcy ludzi, w 1864 około 500 tysięcy, a w 1910 około 832 tysięcy. Prawdziwy boom demograficzny miasto przeszło mniej więcej w latach 1910-1930 , kiedy to liczba ludności zwiększyła się ponad trzykrotnie. Było to spowodowane zwiększeniem się roli Szanghaju w chińskiej gospodarce, stał się wiodącym centrum handlowym i przemysłowym. Bardzo duże ilości robotników z terytorium całego kraju zaczęło zjeżdżać do miasta, by pracować w tamtejszych fabrykach. Najwięcej przyjezdnych było z regionów Jiangnanu i Jiangbei. Szacuje się, że chińscy imigranci spoza Szanghaju we Francuskiej Koncesji stanowiło około 89% w r. 1895, 82% w 1910 r., a ponad 90% w 1930 r. Bardzo duża część ludności przyjezdnej żyła w ubóstwie. Spory odsetek stanowili także ludzie, którzy w swoich rodzinnych stronach zajmowali się różnego rodzaju nielegalną działalnością. Byli wśród nich emerytowani żołnierze, przemytnicy (przede wszystkim soli), drobni złodzieje, bandyci oraz skorumpowani policjanci z małych miejscowości. Szczególną rolę odgrywało Jiangbei. W tym regionie Zielony Gang dość wcześnie stworzył struktury swojej organizacji. Część z jego członków wyemigrowała właśnie do Szanghaju. Dowodem na to, że duża liczba gangsterów pochodziła spoza Szanghaju jest fakt, że w podręcznikach z lat 30 XX w. w spisie liderów Zielonego Gangu aż 62% z nich pochodziła z innych rejonów Chin, przede wszystkim Jiangbei, Shandongu czy Ningbo.

Photos of Shanghai During the First Half of the 20th Century - chinaSMACK
Szanghaj w pierwszej połowie XX wieku

Nagły wzrost liczby organizacji przestępczych w latach 1910-1920 był poważnym problemem dla władz w metropolii, które nie były przygotowane do radzenia sobie z taką sytuacją. Szanghaj dzielił się wtedy tak naprawdę na 3 miasta: Strefę Międzynarodową, Koncesję Francuską i część kontrolowaną przez chiński rząd. Każde z tych terytoriów miało własny system administracyjny i prawny. Brak wystarczającej współpracy między strefami ułatwiał przestępcom prowadzenie ich nielegalnej działalności. Niektóre grupy wypracowały strategię, według której ich bazy znajdowały się na terenie jednej jurysdykcji, a gangsterzy dokonywali rabunków, porwań i wymuszeń w pozostałych dwóch strefach. Największy wzrost aktywności przestępczej w Szanghaju miał miejsce w latach dwudziestych XX w. W Strefie Międzynarodowej w latach 1922-1927 odnotowano wzrost przestępstw o 950%. Liczba zatrzymanych gangsterów zwiększyła się tylko trzykrotnie, co pokazuje nieudolność służb bezpieczeństwa na terenie miasta w zwalczaniu takich działań. W 1927 r. oficjalne raporty mówiły o „przestępczej epidemii” w okolicach jeziora Tai pod Szanghajem, gdzie uzbrojeni kryminaliści napadali, porywali, a czasem także zabijali mieszkańców.

Wykres liczby przestępstw (w tysiącach) zarejestrowanych w chińskiej części Szanghaju w latach 1927-1931 (źródło: F. Wakeman, Policing Shanghai, 1927-1937, University of California Press, 1996)

Współpraca w sferach bezpieczeństwa publicznego Francuskiej Koncesji ze Strefą Międzynarodową jeszcze w na początku lat dwudziestych XX w. była bardzo słabo rozwinięta. Dopiero po Incydencie 30 Maja  zostało zainstalowane połączenie telefoniczne między komendami policji w obu strefach. W 1931 r. Richard Feetham  w swoim raporcie dla Szanghajskiej Rady Miejskiej napisał: „Mimo, że służby policji współpracują ze sobą w takim stopniu, na jaki pozwalają obecne okoliczności, pełna współpraca nie jest możliwa z powodu fundamentalnych różnic w administracji. Rozpowszechnienie się przestępczości w jednej strefie nie jest powodem do niepokoju w drugiej strefie; w rzeczywistości nie istnieje wymiana informacji między przedstawicielami trzech stref, nie ma scentralizowanej kontroli policyjnej.

Przykładem może tu być kariera Wang Yaqiao (王亞樵), który był jednym z najbardziej poszukiwanych członków Zielonego Gangu we wszystkich 3 strefach. Jeden z najgroźniejszych przestępców i morderców, stał na czele organizacji, która działała na wzór amerykańskiego Murder Incporporated.  Mimo to, prowadził swoją działalność bez aresztowania przez 12 lat – zginął dopiero podczas strzelaniny w 1936 r. Dodatkowym problemem w mieście była obecność członków gangów w szeregach policji. Często zdarzało się, że zajmowali wysokie pozycje. Shen Xingshan (沈杏山) stał na czele chińskiego oddziału detektywistycznego w policji miejskiej w Strefie Międzynarodowej, a Huang Jinrong zajmował analogiczne stanowisko we Francuskiej Koncesji. Mogli oni wykorzystywać zajmowane pozycje do swoich celów, roztaczając parasol bezpieczeństwa nad działalnością przestępczą.

王亞樵:上海灘「真正的老大」,曾暗殺過蔣,杜月笙也怕此人- 中國熱點
Wang Yaqiao

Każdy ma swoje interesy

Dlaczego gangsterzy obejmowali tak wysokie stanowiska w policjach obydwu stref? Przedstawiciele władz na pewno wiedzieli o ich podwójnym życiu, jednak również mogli odnosić korzyści z takiej sytuacji. Zagraniczne siły bezpieczeństwa, które przebywały w Strefie Międzynarodowej i Francuskiej Koncesji miały za zadanie przede wszystkim ochronę swojej administracji, w mniejszym stopniu poświęcały uwagę porządkowi wśród chińskiej społeczności. Dużym problemem była przede wszystkim bardzo intensywnie zwiększająca się liczba chińskich imigrantów. Powierzenie wysokich stanowisk gangsterom pozwalało odciążyć policję, ponieważ przestępcom zależało na wyeliminowaniu konkurencyjnych organizacji przestępczych, dochodziło wtedy do wielu nalotów na ich siedziby i aresztowań. Wadą tego typu układu z gangsterami była ich rosnąca siła ze względu na wysokie stanowisko. Przestępcy-detektywi wykorzystując otrzymaną władzę i eliminując przeciwników, mogli stworzyć ze swoich organizacji kryminalne imperia, nad którymi rozpościerał się parasol bezpieczeństwa.

Gangsterzy wykorzystywali też swoje znajomości do uzyskania obywatelstwa jednego z krajów kontrolujących Strefę Międzynarodową. Dzięki temu mogli być sądzeni w Mieszanym Sądzie jako obcokrajowcy, a nie Chińczycy. Bardzo często sprawy prowadzone przez sędziów zagranicznych były umarzane. W latach dwudziestych XX w. konsulowie generalni takich krajów jak Chile, Hiszpania i Portugalia zarabiali na sprzedawaniu za duże sumy obywatelstw wielu gangsterom w Szanghaju i innych miastach. Przykładowo Du Yuesheng mógł wylegitymować się paszportem portugalskim, z kolei Ye Qinghe (葉清和), który był jednym z bossów narkotykowego świata w Kantonie, posiadał obywatelstwo chilijskie.

Ciąg dalszy nastąpi

W następnej części opowiem o Wielkiej Trójce Zielonego Gangu. Dowiecie się, w jaki sposób opium stało się dla nich prawdziwą żyłą złota, w jaki sposób kontrolowali produkcję i dystrybucję tego narkotyku, jak bardzo byli zaangażowani w politykę i kontrolowali każdą strefę w Szanghaju dzięki swoim wpływom. Ciekawym fragmentem tej historii jest współpraca z Chiang Kai-Szekiem, który w młodości był członkiem Zielonego Gangu, a będąc u władzy nie raz korzystał z usług jego przestępców.